Karst topoğrafyasının en karakteristik özelliklerinden biri de, drenajın genel olarak yer altına geçmiş olmasıdır. Karstik sahalarda başta düdenler aracılığıyla olmak üzere çeşitli biçimlerde drenajın yeraltına geçmesi ile birlikte aşağıda belirtilen şekiller ortaya çıkar.
Kuru, kör ve çıkmaz vadiler
Karstik sahalardaki kuru vadiler, akarsuların zamanla yeraltına geçmesi sonucunda meydana gelirler. Bu olaya genellikle sahadaki bir yükselme yardımcı olur. Yükselme sonucunda yüzeydeki akarsu, yeraltı su seviyesinin düşmesine bağlı olarak derinlere iner.
Kuru vadiler geçici olarak ve kısa bir zaman dilimi içinde yatağında su bulundurabilir. Buna karşılık karstik sahalarda hiçbir zaman yatağında su geçirmeyen vadilere ölü vadi denilmektedir. Toroslar’da gerek kuru gerekse ölü vadilere yaygın olarak rastlanmaktadır. Bunun nedeni ise, daha önce de belirtildiği gibi, bu dağlık kütlenin Kuvaterner’de toptan yükselmeye uğramasıdır.
Kör vadiler her tarafı kapalı olan veya yükseltilerle çevrili bulunan vadilerdir. Bir tarafı açık olan vadilere ise çıkmaz vadiler denir. Açık olduğu taraf daha çok ağız kısımlardır. Bu vadiler yeraltı suyunun bir su çıkandan yüzeye çıkarak akışlarını sürdürmelerine bağlı olarak oluşur. Kör vadiler ise, sıra halindeki dolin oluşumu veya bir yeraltı akışının bazı bölümlerinde meydan gelen tavandaki çökmelerle meydana gelir ve böylece her tarafı yüksekliklerle çevrili bu vadiler oluşur. Kör vadiler su bulundurdukları gibi kuru da olabilirler. Su bulundururlarsa bu vadilerin bir kenarında resürjanshalinde su yüzeye çıkar ve vadinin bittiği yerde bir düdenle kaybolur. Bu tür oluşum gösteren kör vadilere karst penceresi denilir. Antalya’nın 5 km kuzeyindeki Varsak köyü yakınlarında yer alan Düden batığı tipik bir karst penceresidir.
Eksürjans ve Resürjans: Bir yeraltı suyunun kaynak halinde yeryüzüne ilk çıktığı yere eksürjans denir. Bu suyun bir süre aktıktan sonra tekrar yeraltına geçip sonra yeniden yüzeye çıkmasıyla oluşan kaynaklara ise resürjans adı verilir.
Eksürjans kaynak
Resürjans kaynak
Karstik tüneller ve köprüler:
Bir akarsuyun yeraltına indiği düden ile tekrar yüzeye çıktığı yer arasındaki yeraltı mecrasına karstik tünel veya doğal tünel adı verilir. Karstik tüneller, yeraltında akan bir akarsuyun yüksekteki veya yüzeydeki bir akarsuyu kapması ile meydana gelebileceği gibi, daha yaygın şekliyle bir yer altı mecrasının bazı bölümlerinde tavanın çökmesi sonucunda oluşurlar.
Doğal köprüler ise, yer altı mecrasının tavanının zamanla yıkılarak kısalması ve sonunda bir köprü boyutuna inmesi sonucunda meydana gelirler. Bu şekillere Türkiye’den verilebilecek en iyi örnek, Silifke’nin 130 km kadar kuzeybatısında Göksu Nehri üzerindeki Yerköprü’dür. Yerköprü, 500 m uzunluğunda travertenler içinde açılmış doğal bir köprüdür. Daha önce sahada yeraltında akmakta olan Göksu Irmağının yüzeye çıkmış bölümleri arasında kalan kısmıdır.
Karstik şekiller ve karstik alanlarda yer altı drenaj sistemi.
Bir eksürjans kaynak örneği: Mardin-Kızıltepe Gurs kaynağı.
Yerköprü çağlayanı ve travertenleri
Mağaralar
Yer altı sularının eseri olan ve birçoğunun oluşumu veya planları tektonik hatlar, diaklaz sistemleri ve tabakalaşma yüzeylerine uyum gösteren mağaralar, karstik sahalarda en fazla görülen şekillerden biridir. Tek olarak rastlanabilecekleri gibi çoğunlukla sistemler oluşturan mağaralar, hem dikey hem de yatay olarak gelişme gösterebilirler. Mağaralar ve mağaracılık konusunun oldukça geniş ve ayrıntılı bir konu olması günümüzde Speleoloji denilen yeni bir bilim dalının doğmasına yol açmıştır. Mağaralar aslında aşınma veya erimeye bağlı olarak meydana gelmiş olmakla birlikte içlerinde birikime bağlı oluşmuş şekillere (stalagmit=sarkıt, stalagtit=dikit, traverten havuzları vs.) de yer verirler.
Bugün mağaralar özellikle batı ülkelerinde önemli bir turizm kaynağıdır. Bu açıdan en zengin ülkeyi eski Yugoslavya oluşturur. Buradaki mağaraların önemli bir kısmı aydınlatılmış ve her türlü alt yapıya kavuşturulmuştur. ABD’de yer alan Mammoth mağarası ise, dünyanın sayılı büyük mağaralarındandır. Uzunluğu 500 km yi bulur. Ülkemizde de sayısız mağara mevcuttur. Bunların önemli bir kısmı Toroslar’da yer alır. Antalya-Karain, Alanya-Damlataş, Burdur-İnsuyu, Silifke-Dilek, Tokat-Ballıca mağaraları ışıklandırılmış ve turizme açılmış önemli mağaralarımızdandır. Harput-Buzluk mağarası ise dünyada sayılı buz mağaralarımızdandır.
Birkleyn mağaraları (Diyarbakır-Lice)